اجتماعی/سیاسی

فصل چهارم

انرژیهای نو و تاریخچه حفاظت در جهان

مقدمه:

انرژی منشاءاصلی و اساس زندگی انسانهاست دوره های مختلف تمدن بشر بر اساس کشفیات و اختراعات و چگونگی بهره گیری از منابع انرژیهای گوناگون موجود شکل گرفته است و بنابر این میتوان بحث انرژی را بعنوان بنیاد و اساس زندگی اجتماعی امروز بشربررسی کرد . تحقیقات و اخترا عات و بهر گیری از انرژی های مختلف از اساسی ترین و مهمترین گامهایی هستند که انسان در طول تاریخ در راه پیشرفت جوامع خویش برداشته اند.

با مطالعه در تاریخ زندگی انسانها خواهیم دید که انرژی قابل استفاده برای انسان نخستین تنها قدرت بدنی او بوده و مدتها گذشت تا او توانست با رام کردن حیوانات و به خدمت گرفتن سابر انسانها و نیز سوزاندن در ختان ، و احتیاجات خود را بر طرف سازد تا اینکه انسان با دستیابی به سو ختهای فسیلی مانند زغال سنگ و نفت

و گاز توانست قدرت فنی و مادی خویش را بصورت بی سابقه ای افزایش دهد .

- با توجه به اینکه منابع انرژی زیر زمینی با سرعت فو ق العاده ای مصرف می شود و در آینده های نه چندان دور چیزی از آنها باقی نخواهد ماند نسل فعلی وظیفه دارد به آن دسته از منابع انرژی که دارای عمر و پتانسیل زیادی هستند روی آورده دانش خود را برای بهره برداری از آنها گسترش دهد.

- از ویژگیهای مهم دیگری که توجه بشر امروز را به انرژیهای تجدید پذیر یا بعبارتی سوختهای پاک معطوف داشته بحث آلودگی زیست محیطی ناشی از مصرف بی رویه سوختهای فسیلی و خطرات جبران ناپذیر آن بر جوامع بشریست.

- زباله اتمی ناشی از نیرو گاهها اتمی یکی از مشکلات بشر است بعلاوه فناوری بسیار پیشرفته جهت استفاده از انرژی هسته ای و هزینه سنگین این سیستم ها بشکلی مضاعف از دیگر موانع انرژی هسته ای است .

بنابر این فناوری ساده جلوگیری از آلودگی هوا و محیط زیست و از همه مهمتر ذخیره شدن سوختهای فسیلی برای آیندگان یا تبدیل آنها به مواد و مصنو عات پر ارزش با استفاده از تکنیکهای پترو شیمی از عمده دلایلی هستند که لزوم استفاده از انرژی های نو و تجدید پذیر را برای کشور آشکار میسازد .

انرژی های تجدید شونده :

ما انسانها می بایست با استفاده از انرژی های تجدید شونده Renewable energy (آب –باد –نور خورشید )که کمترین خسارت وآلودگی را به جهان و طبیعت وارد کنیم همانگونه که هم اکنون کشورهای همچون انگلستان برزیل و سوئد پیشتاز در امر استفاده از انرژهای تجدید شونده هستند. متاسفانه کشور ما هنوز بیشترین مصرف را در خصوص انرژی های تجدید نا شونده Nonrenewable energy داریم که برای رسیدن به یک توسعه پایدارکه مد نظر کشورهای در حال توسعه نیز می باشد نه تنها مردم حال بلکه آیندگان نیز حق حیات و استفاده از منا بع اکولوژیکی رادارند و این موضوع میسر نمی شود جز با یک وحدت زیست محیطی درخصوص استفاده از منابع تجدید شونده با توجه به اصل قانون پنجاهم اساسی ایران که در جمهوری اسلامی حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسلهای بعد باید در آن حیا ت رو به رشدی داشته باشند وظیفه

عمومی تلقی میشود.

انواع انرژی های نو:

1-انرژی خورشیدی

2-انرژی باد

3-انرژی آب و امواج

4-انرژی زمین گرمایی (هیدروترمال)

5-انرژی زیست توده

انرژی خورشیدی :

- یکی از منابع تامین انرژی رایگان ،پاک و عاری از اثرات مخرب زیست محیطی است که از دیر باز روشهای بشر قرار گرفته است . بحران انرژی در سال اخیر کشور های جهان را بر آن داشته که با مسائل مربوط به انرژی ،بر خوردی متفاوت نمایند که در این میان جایگزینی انر ژیهای فسیلی با انرژیهای تجدید پذیر و از جمله انرژی های خورشیدی به منظور کاهش و صر فه جویی در مصرف انرژی کنترل عرضه و تقاضا ی انرژی و کاهش انتشار گاز های آلاینده با استقبال فراوانی روبرو شده است

کاربرد انرژی خورشیدی:

استفاده از گرمایش خورشیدی برای تامین آبگرم مصرفی در ایران از طریق راه اندازی دو نوع سیستم صورت گرفته است .

Domestic solar water heaters)) خانگی خورشیدی آبگرمکن های (Solar ( bath water heaterآبگرمکن های عمومی خورشیدی

انرژی باد:

دربین انرژی های تجدید پذیر ،انرژی باد یکی از اقتصادی ترین روش های تولید برق است که آلودگی محیط زیست را در پی نداشته و پایان پذیر نیز نیست . طبق آمار موجود تولید هر کیلو وات ساعت انرژی الکتریکی از باد می تواند از انتشار حدود یک کیلو گرم Co2در مقایسه با نیرو گاهها ی سوخت فسیلی جلو گیری کند به طور کلی با جایگزینی انرژی برق بادی به جای انرژی برق تولیدی از نیرو گاه سوخت فسیلی می توان از انتشار گازهای گلخانه ای کاست. انرژی زیست توده زیست توده چیست .

زیست توده در میان انرژیهای مقاوم تجدید پذیر مقاوم نخست را در عرضه انرژی جهان دارا می باشد به گونه ایکه در سال 2000 بیش از 10درصد عرضه انرژی اولیه از منابع زیست توده تامین گردید است . در زمینه تولید برق از منابع از منابع تجدید شونده ،زیست توده پس از انرژی آب در جایگاه دوم قرداد و در سال 2000حدود 6 در صد از سهم جهانی را بخود اختصاص داده است . در عین حال قابل توجه است که انرژی بیوماس روز به روز از اهمیت بیشتری برخوردار میشود چرا که می توان جایگزین و تامین کننده مواد شیمیایی مورد نیاز صنایع شود .

مفهوم کلی زیست توده (بیو ماس):

- هر ار گانیسم زنده ای که انرژی خورشید را جذب نموده ود ر خود به صورت ذخیره نگه میدارد بیوماس نامیده میشود .

- بیوماس اصطلاحی ست که در زمینه انرژی به جهت توصیف رشته ای از محصولاتی که حاصل عمل فتو سنتز هستند بکار میروند .

- هر ساله از طریق فنوسنتز معادل چندین برابر مصرف سالیانه انرژی جهان

انرژی خورشیدی در برگها تنه و شاخه های در ختان ذخیره میشود . لذا در میان انرژی های تجدید پذیر بیو ماس از جهت ذخیره کردن انرژی خورشیدی منحصر به فرد میباشد بعلاوه بیوماس تنها منبع تجدید پذیر کربن بوده و میتواند به سوختهای جامد مایع و گازی مناسب تبدیل شود.

- حتی میتوان با اعمال مجمو عه ای از عملیا تها ی شیمیایی بر روی بیو گاز حاصل از بیو ماس به هیدروژن که یکی از فراورده های مهم و حیاتی در بخش انرژی می باشد رسید.

منابع زیست توده (بیو ماس)

- سوختهای چوبی

- زائدات جنگلی ،کشاورزی با غداری و صنایع غذایی

- ضایعات جامد زباله های شهری

- فضولات دامی

- فاضلاب شهری

- فا ضلابها،پسماندها و زائدات آلی صنعتی

منابع:www.gogle com

پایگاه ملی داده ها و اطلاعات ایران

مرکز تحقیققات سانا (سازمان انرژی نو ایران)

تعریف محیط زیست :

متن حقوقی شورای جامعه اقتصادی اروپا:شامل آب هوا خاک عوامل درونی و بیرونی مربوط به حیات هر موجود زنده است .

کنوانسیون مسولیت مدنی: محیط زیست شامل منابع تجدید پذیر و غیر قابل تجدید – کلیه موجودات زنده – محیط مصنوعی دست ساخت بشر ومناظر و چشم اندازها می باشد .

تاریخچه حفاظت در جهان:

- در قرن 14در آلمان : کارگاه های دباغی و کوره های ذوب فلزات حق فعالیت در محدوده شهر را ندارند

- در قرن 16 همه کار خانجات طبق قانون مجهز به دود کش شدند.

- در 1913برای اولین بار کنفرانس بین المللی حفاظت منابع طبیعی تشکیل شد.

- در سال 1980 موضوع پیامد های جدید و آثاری که محیط زیست باقی می مانند مطرح شد مثل : مواد شیمیایی سمی- فضولات رادیو اکتیو

- منشور جهانی مجمع عمومی سازمان ملل متحد :بشر جزیی از طبیت است و باید حیات مستمرداشته باشد و سیستمهای طبیعی با جایگزین انرژی و مواد غذایی انرژی را تامین کننده آن است .

-تشکیل کنفرانس ریودر سال 1992درباره محیط زیست و توسعه تاکید بیشتری بر وضع مقررات زیست محیطی بین المللی داشت.

- توسعه پایدار :عبارتست از توسعه ای که نیاز های نسل حاضر را بدون لطمه زدن به توانایی نسل های آتی در تامین نیازهای خود برآورده سازد.

-ارکان توسعه پاپدار :1- انسان 2-اجتماع 3-محیط زیست

- تعریف کنواسیون :عبارتند از معاهدات و توافق نامه ها یی که بصورت دو جانبه یا چند جانبه بین نمایندگان تام الا ختیار کشور ها جهت رسیدن به یک هدف مشخص و مشترک بسته می شود .

تاریخچه حفاظت در ایران

ایرانیان باستان مقاوم خاصی برای درخت سرو قائل بودند و انرا درخت مینو می دانستند که از بهشت آمده است .

- درخت چنار : مردم معتقد بودند این درخت از شیوع تب و بیماریها عفونی جلوگیری می کند .

- درخت کنار :سربازان ایرانی قبل از جنگ شاخه ایی از این جلوی پای خود می داختند تا آنها را از گزند دشمنان حفظ کند .

- خشایار شاه در لشکر کشی به آسیای صغیر جنگل سرو خود را به گارد سلطنتی سپرد با این کار اولین منطقه حفاظت شده دنیا را در 500سال قبل از میلاد ایجاد کرد.

- در سال 1336 به دستور عبدالرضا پهلوی کانون شکار ایجاد شد .

- در سال 1350سازمان حفاظت محیط زیست به منظور حفاظت از محیط زیست تشکیل شد

چرا باید محیط زیست را حفاظت کنیم

1- توجیه منفعت طلبانه :انسان به طور مستقیم از محیط زیست استفاده می نماید . مثل تامین غذا – تولید گیا هان و جانوران دو رگه پر تولید – پالایش آلودگیها بطور طبیعی

2- توجیه اکولوژیکی : برخی از عوامل گرچه به طور مستقیم برای افراد بشر منا فعی ندارند ولی به عنوان کارکرد حیات بخش عمد ه ا ی ضرورت دارند . مثلا سوزانیدن زغال سنگ نا مر غوب باعث آلودگی هوا و کوتاهی عمر موجوات می گردد.

3- توجیه زیبا شناختی : انسانها از طبیعت زیبا و حیات وحش متنوع لذت می برد مثل جزایر مرجانی –جنگلهای حرا

4- توجیه اخلاقی :محیط زیست و موجودات آن حق حیات دارند و مسولیت اخلاقی ما حکم می کند که در تداوم و حیات آنها بکوشیم.

تعریف تنوع زیستی

عبارتست از جلوه های تنوع حیات در روی زمین

تنوع زیستی مشتمل بر سه بخش می باشد:

1- تنوع ژنیتکی :شمار کل خصوصیات ژنیتکی

2- تنوع اکو سیستم :تنوع اکو سیستم زمین

3-تنوع گونه ای: تنوع گونه ها در یک اکو سیستم

عوامل افزایش دهنده تنوع زیستی:

1- زیستگاهمتنوع به لحاظ فیزیکی

2- آشفتگی معتدل (آتش –طوفان )

3- تغییرات کوچک در شرایط محیط (دما – بارندگی )

4- تنوع غذایی

5- تکامل

6-همزیستی

7--صیادی

عوامل کاهش دهنده تنوع زیستی:

1- تنش های زیست محیطی شدید

2-محیط های سخت و شدید

3- کمبود شدید منابع اساسی

4- ورود گونه های غیر بومی

5- تخریب زیستگاه ها

6- کثرت جمعیت

7- آلاینده و بارانهای اسیدی

8- گرم شدن زمین

9- فرسایش

اندازه گیری تنوع زیستی:

غنای گونه ای بالا نشان دهنده سلامت اکو سیستم و توانایی آن جهت مقاومت در برابرعوامل طبیعی و انسان است .

غنای گونه ای به روش زیر اندازه گیری می شود :

1- شاخص سیمپسون

2- شاخص شانون

3- شاخص های آلفا – بتا – گاما

شهرنشینی – صنعتی شدن و کشاورزی از تنوع می کاهد . حفاظت از تنوع زیستی یک وظیفه جهانی است.

دو روش اصلی حفاظت از تنوع زیستی:

1- حفاظت در محل مثل ایجاد مناطق حفاظت شده – احیای زیستگاه ها

2- حفاظت خارج از محل مثل پرورش در گلخانه باغ گیاه شناسی

انقلاب سبز :

انقلاب سبز یک دگرگونی جهانی در افزایش تولیدات کشاورزی در سال های 1940 تا 1960بوده است. که عوامل انقلاب سبز عبارتند از:

1- کود شیمیایی

2- بذر اصلاح شده

3- آبیاری

تالاب سبز سبب کاهش تنوع زیستی و ژنتیکی می شود دلایل آن عبار تند از:

1- یک گیاه از یک نژاد در سراسر یک منطقه کشت میشود

2- محدو دیت ژنیتیکی آسیب بیشتری در برابر بلا یای طبیعی دارد (شیوع بیماریها و آفات )

3- کاشت محصولات پر بازده نیازمند بکار گیری ماشین آلات کشاورزی و تجهیزات آبیاری است .

4- تولید بیشتر نیاز به مصرف آب – کود –آفت کش ها و سوخت های فسیلی بیشتر است

5- آفت کش ها مثل DDTبه آسانی تجزیه نشده غذایی تجمع می یابد .

6- موجب آلودگی آب و شور شدن خاک و فاقد پایداری اکو لوژیکی میگردد.

کلمات انگلیسی:

Environment محیط زیست

Agricult ure کشاورزی

Pollution آلودگی

Pesticide آفت کش

Soil خاک

منبع :

نام کتاب

شناخت محیط زیست دکتر بنفشه بر خوردارانتشارات :دانشگاه پیام نور

آمایش سرزمین : دکتر مخدوم تاریخ چاپ :1390